Dementie en een relaxstoel: waar let u op bij de keuze?

Voor iemand met dementie wordt de eigen stoel vaak een van de belangrijkste plekken in huis. Een goede relaxstoel helpt om rechtop en comfortabel te zitten, maakt opstaan veiliger en kan rust geven. Dan moet de stoel wel passen bij het lichaam en bij wat iemand nog zelf kan. In dit artikel leest u welke eigenschappen tellen, hoe die per fase van dementie verschillen, waar u op let voor veilig opstaan en wanneer u een ergotherapeut om advies vraagt.

Kort samengevat

• Comfortabel rechtop kunnen zitten is belangrijk voor het lichamelijk functioneren en de kwaliteit van leven van mensen met dementie. Eén standaardstoel voor iedereen werkt niet.
• Kies een stoel die past bij de lichaamsmaten, met een eenvoudige bediening van weinig knoppen en zo nodig een sta-op functie.
• Veilig opstaan begint bij de juiste zithoogte, stevige armleuningen, goede schoenen en een vrije looproute.
• Bij vergevorderde dementie kunnen rustige prikkels zoals zacht materiaal, muziek en schommelen ontspanning geven.
• Twijfelt u over de zithouding, onrust of valgevaar? Vraag dan een ergotherapeut of de casemanager dementie om mee te kijken.

Inhoudsopgave

• Waarom de stoel bij dementie zo belangrijk wordt
• Een vertrouwde stoel als vast punt
• Eigenschappen die ertoe doen
• Veilig zitten en opstaan
• Wat past bij welke fase van dementie
• Wanneer u een ergotherapeut raadpleegt
• Zo kiest u stap voor stap
• Onze kijk op een relaxstoel bij dementie
• Een relaxstoel van Finlandic
• Veelgestelde vragen
• Bronnen

Waarom de stoel bij dementie zo belangrijk wordt

Naarmate dementie verder gaat, brengt iemand meestal steeds meer tijd zittend door. De stoel wordt dan de plek waar gegeten, gepraat, televisie gekeken en vaak ook overdag geslapen wordt. Hoe iemand zit, heeft daardoor veel invloed op het hele dagelijks leven.

Onderzoek van het Australische Dementia Research Centre laat zien dat comfortabel rechtop kunnen zitten essentieel is voor het behoud van lichamelijk en psychosociaal functioneren en voor de kwaliteit van leven. Hetzelfde rapport waarschuwt dat één standaardstoel voor iedereen kan bijdragen aan meer beperkingen bij mensen met gevorderde dementie. Een stoel die te diep, te hoog of te zacht is, laat iemand onderuitzakken of scheef hangen. Dat kost energie, kan pijn geven en maakt opstaan moeilijker.

Een goede zithouding helpt ook bij gewone dingen: makkelijker slikken tijdens het eten, beter rondkijken en contact maken met wie er op bezoek is. Meer over het belang van houding leest u in onze gids over zithouding bij ouderen.

Een vertrouwde stoel als vast punt

Voor iemand met dementie verandert de wereld steeds. Gezichten, ruimtes en afspraken worden minder herkenbaar. Een vaste stoel op een vaste plek kan dan houvast geven: iemand weet waar hij of zij hoort te zitten en hoeft daar niet over na te denken.

Dat heeft gevolgen voor de keuze. Vervangt u een oude, vertrouwde stoel door een nieuwe relaxstoel, denk dan aan deze punten:

• Zet de nieuwe stoel op dezelfde plek. Het uitzicht, het licht en de tafel ernaast blijven dan gelijk.
• Kies een vergelijkbare kleur en uitstraling. Een stoel die lijkt op wat iemand gewend is, voelt sneller vertrouwd.
• Neem bekende spullen mee. Een eigen plaid, een vertrouwd kussen of een foto binnen handbereik maakt de nieuwe plek herkenbaar.
• Geef het tijd. Laat de oude stoel niet onaangekondigd verdwijnen als dat onrust geeft. Leg rustig uit wat er verandert en probeer de stoel samen uit.

Zo blijft de vertrouwde plek bestaan, alleen met meer comfort en ondersteuning.

Eigenschappen die ertoe doen

Niet elke relaxstoel is geschikt voor iemand met dementie. In de tabel ziet u de belangrijkste punten en waarom ze tellen.

Passende zitmaten

De maten van de stoel moeten passen bij de lengte en het postuur van de gebruiker. Een lange man en een kleine vrouw hebben echt een andere stoel nodig. Meet daarom de onderbeenlengte (van vloer tot knieholte), de bovenbeenlengte en de heupbreedte. In onze checklist voor het kopen van een relaxstoel leest u hoe u dat stap voor stap doet.

Een bediening die iemand begrijpt

Voor iemand met dementie kan een handbediening met zes knoppen te veel zijn. Er wordt dan op de verkeerde knop gedrukt, of de stoel blijft in een ongemakkelijke stand staan. Kies liever een bediening met zo weinig mogelijk knoppen en duidelijke pijlen. Leg de bediening altijd op dezelfde plek, bijvoorbeeld in een zakje aan de armleuning.

Is de persoon niet meer in staat de stoel zelf te bedienen, dan is het belangrijk dat de mantelzorger of zorgverlener het goed kan. Laat bij de levering uitleggen hoe alles werkt.

Sta-op functie

Een sta-op stoel kantelt de zitting langzaam naar voren en omhoog, zodat iemand met minder kracht kan opstaan. Dat geeft zelfstandigheid en ontlast de mantelzorger. Let wel op: de functie werkt het beste als iemand nog redelijk kan staan en lopen. Bij wie dat niet meer lukt, kan een sta-op functie juist onveilig zijn, omdat de persoon naar voren wordt gebracht zonder te kunnen blijven staan.

Hoofd en nek goed ondersteund

Veel mensen met dementie dommelen overdag in de stoel. Zonder goede steun valt het hoofd naar voren of opzij, wat nekklachten kan geven. Een verstelbare hoofdsteun of een los nekkussen houdt het hoofd in een rustige stand.

Rustige bekleding

Drukke patronen en sterke contrasten kunnen voor iemand met dementie verwarrend zijn. Een effen, rustige kleur werkt meestal prettiger. Kies daarnaast een stof die goed schoon te maken is, zeker als er ongelukjes met eten, drinken of incontinentie kunnen gebeuren.

Veilig zitten en opstaan

Valongelukken zijn een groot risico bij ouderen, en bij dementie nog meer, omdat gevaar minder goed wordt ingeschat. Het moment van opstaan en gaan zitten vraagt extra aandacht.

VeiligheidNL wijst erop dat evenwicht en spierkracht belangrijk zijn om op te staan uit een stoel en struikelen te voorkomen. In dezelfde folder adviseert VeiligheidNL goed passende schoenen met zolen die niet te glad en niet te stroef zijn, en het aanpakken van voetproblemen.

Praktisch betekent dat:

1. Zorg voor de juiste zithoogte. Een te lage stoel kost veel kracht bij het opstaan; een te hoge stoel geeft een onzeker gevoel bij het gaan zitten.
2. Houd de looproute vrij. Geen kleedjes, losse snoeren of krukjes direct voor de stoel.
3. Let op snoeren van een elektrische stoel. Een stroomkabel over de vloer kan een struikelrisico zijn. Een accu kan de kabel tijdens gebruik overbodig maken.
4. Draag goede schoenen of pantoffels met een dichte hiel. Losse sloffen of sokken op een gladde vloer zijn riskant.
5. Zet een rollator of stok binnen bereik. Dan hoeft iemand niet ongesteund naar een hulpmiddel te lopen.
6. Zorg voor goed licht. Vooral 's avonds en 's nachts, als iemand uit de stoel opstaat om naar het toilet te gaan.

Is iemand vaak alleen en is het valrisico groot, dan kan valdetectie een extra vangnet zijn. Kenniscentrum Vilans stelt dat er geen oplossing is die voor iedereen past: per persoon en per ruimte moet worden bepaald welke technologie werkt, en een slimme combinatie van technieken geeft het meest betrouwbare vangnet. Bespreek dit met de thuiszorg of de casemanager. Meer tips vindt u in onze praktische gids voor een veilige stoel.

Wat past bij welke fase van dementie

Dementie verloopt bij iedereen anders. Toch veranderen de behoeften rond zitten meestal mee met de fase.

Beginnende dementie

In het begin kan iemand de stoel vaak nog zelf bedienen en zelfstandig opstaan. Dit is een goed moment om een nieuwe stoel aan te schaffen: de persoon kan nog meedenken, proberen en wennen. Kies een stoel die ook later nog past, bijvoorbeeld met een sta-op functie die u nu nog niet hoeft te gebruiken.

Gevorderde dementie

In deze fase nemen verwarring en onrust vaak toe. Een eenvoudige bediening wordt belangrijker, net als goede steun voor rug en hoofd, omdat iemand langer zit en vaker dommelt. Het kan helpen als de mantelzorger de standen van de stoel instelt en de persoon zelf weinig hoeft te kiezen.

Vergevorderde dementie

Als iemand nauwelijks meer zelf beweegt, wordt de stoel een plek om te rusten en tot rust te komen. Volgens Hulpmiddelenwijzer.nl kan snoezelen bij vergevorderde dementie ontspanning geven, met rustgevende beelden, muziek, zachte materialen en schommelen.

De beweging van schommelen is ook onderzocht. Een gerandomiseerde studie uit 2025 vond dat het zitten in een geactiveerde schommelstoel met muziek bij oudere mensen met dementie comfort en tijdelijke kalmte opriep. Het gaat om tijdelijke effecten in een kleine groep: zo’n stoel is een manier om rust te bieden, geen behandeling van dementie.

In deze fase is professionele begeleiding bij de stoelkeuze extra belangrijk, omdat drukplekken, scheefzakken en slikproblemen kunnen spelen.

Wanneer u een ergotherapeut raadpleegt

Het Australische onderzoek naar zitpraktijken signaleerde in zorginstellingen een gebrek aan kennis en middelen voor persoonsgerichte zit- en houdingszorg. Juist daarom loont het om bij twijfel een specialist te vragen. Schakel een ergotherapeut, de huisarts of de casemanager dementie in als:

• iemand steeds onderuitzakt of scheef in de stoel hangt;
• er rode plekken of wondjes ontstaan op billen, stuitje of hielen;
• iemand zich verslikt tijdens het eten in de stoel;
• opstaan niet meer lukt, ook niet met een sta-op functie, of iemand daarbij wankelt of valt;
• er veel onrust is: steeds willen opstaan, wiebelen of aan de stoel trekken;
• de persoon pijn lijkt te hebben tijdens het zitten maar dat niet kan zeggen.

Een ergotherapeut kijkt naar het lichaam, de mogelijkheden en de woonsituatie, en kan adviseren over zitmaten, kussens en hulpmiddelen. Neem de uitkomst mee bij het kiezen van een stoel.

Zo kiest u stap voor stap

1. Breng de situatie in kaart. Kan de persoon zelf opstaan? Zelf de bediening gebruiken? Hoeveel uur per dag wordt er gezeten?
2. Meet de lichaamsmaten. Onderbeenlengte, bovenbeenlengte, heupbreedte en lichaamslengte.
3. Bepaal de functies. Alleen relaxen, of ook een sta-op functie? Een accu voor minder snoeren?
4. Let op de bediening. Zo weinig mogelijk knoppen, en laat de mantelzorger de werking leren.
5. Kies bekleding en kleur. Rustig, effen, goed schoon te maken en het liefst lijkend op de oude stoel.
6. Denk vooruit. Kies een stoel die ook past als de dementie verder gaat.
7. Vraag advies bij twijfel. Bij een ergotherapeut, en bij de verkoper over maten en functies.

Onze kijk op een relaxstoel bij dementie

We spreken veel kinderen en mantelzorgers die een stoel zoeken voor een vader of moeder met dementie. Vaak is de vraag niet alleen: welke stoel is comfortabel? Maar ook: hoe houden we het thuis veilig en rustig, zo lang het kan?

Onze ervaring is dat de beste stoel de stoel is die iemand zonder nadenken gebruikt. Daarom adviseren we vaak eenvoud boven extra functies. Een stoel met de juiste maten, een rustige kleur en een bediening die de mantelzorger goed begrijpt, doet meer dan een stoel vol opties die niemand gebruikt.

We vinden het ook belangrijk dat de stoel thuis goed wordt neergezet en uitgelegd. Daarom leveren en monteren we gratis aan huis en nemen we de tijd om te laten zien hoe alles werkt. Als familiebedrijf staan we ook na de aankoop klaar als er vragen zijn. Twijfelt u over de maten of over welke functies nodig zijn, bel ons dan gerust. We denken liever vooraf mee dan dat er een stoel in huis staat die niet past. Lees ook ons artikel over relaxstoelen in de mantelzorg.

— Gijsbert

Een relaxstoel van Finlandic

Bij Finlandic vindt u relaxstoelen en sta-op stoelen die we exclusief online verkopen, zodat de prijs laag blijft. Levering en montage aan huis zijn gratis in Nederland en België, en persoonlijk advies is standaard inbegrepen.

Bekijk onze relaxstoelen en sta-op stoelen. Voor betere ondersteuning van hoofd en nek kunt u kiezen uit onze nek- en hoofdkussens. Wilt u minder snoeren over de vloer, dan is ons accusysteem voor relax- en sta-op fauteuils een praktische aanvulling.

Veelgestelde vragen

Is een sta-op stoel geschikt voor iemand met dementie?

Vaak wel, zolang iemand nog redelijk kan staan en lopen. De stoel helpt dan bij het opstaan en vergroot de zelfstandigheid. Kan iemand niet meer zelf blijven staan, dan kan de sta-op functie juist onveilig zijn. Overleg in dat geval met een ergotherapeut.

Kan iemand met dementie zelf een elektrische relaxstoel bedienen?

In de beginfase lukt dat meestal goed, zeker met een eenvoudige bediening met weinig knoppen. Later kan de bediening verwarrend worden. Laat dan de mantelzorger de standen instellen en leg de bediening op een vaste plek.

Helpt een schommelende stoel tegen onrust?

Bij vergevorderde dementie kan schommelen, net als zachte materialen en muziek, ontspanning geven. Onderzoek laat zien dat het effect vooral tijdelijke kalmte en comfort is. Het is een manier om rust te bieden, geen behandeling.

Moet ik de oude stoel van mijn ouder vervangen?

Als de oude stoel nog goede steun geeft en veilig is, hoeft dat niet. Zakt uw ouder onderuit, kost opstaan veel moeite of is de stoel versleten, dan is een nieuwe stoel verstandig. Zet die op dezelfde plek en kies een vertrouwde uitstraling, zodat het wennen makkelijker gaat.

Bronnen

Dementia Research Centre: Review of current seating practices in supporting people with dementia (2012) VeiligheidNL: Zo blijft u overeind en voorkomt u een val Hulpmiddelenwijzer.nl: Hulpmiddelen bij dementie en ontspanning International Journal of Affective Engineering: Sawanaka & Kakeda (2025) Vilans: Vergelijking tussen zorgtechnologieën voor valdetectie

Aanbevelingen

• 7 Essentiële Tips: Checklist Relaxstoel Kopen voor Ouderen
• Verschil comfortstoel en relaxstoel: Praktische keuzes voor ouderen
• Relaxstoelen voor ouderen: comfort en veiligheid kiezen 2026
• Verschil relaxstoel en sta-op stoel: Comfort of zelfstandigheid