Voeten die slapen in de stoel: oorzaken en wat helpt

Slapen uw voeten als u een tijd in uw stoel zit? Meestal komt dat door druk. Een zenuw of bloedvat in uw been of voet wordt dan even afgekneld, bijvoorbeeld omdat u lang in dezelfde houding zit, met uw benen over elkaar of met uw voeten in de lucht. Na een paar minuten bewegen is het over. Hieronder leest u waarom het gebeurt en wat u meteen kunt doen. U leest ook hoe u uw stoel en zithouding zo instelt dat het minder vaak gebeurt, en bij welke signalen u beter de huisarts belt. Dit stuk is geschreven voor mensen die zelf veel zitten, en voor kinderen en mantelzorgers die zich zorgen maken om een ouder.

Kort samengevat

• Een voet die in slaap valt tijdens het zitten komt bijna altijd door tijdelijke druk op een zenuw. Lang stilzitten, gekruiste benen en een zitting die in uw knieholte drukt zijn de bekende oorzaken.
• Slaapt uw voet? Beweeg uw enkel en tenen, sta langzaam op en wacht met lopen tot het gevoel terug is. Zo voorkomt u een val.
• Voorkomen doet u met afwisseling: regelmatig van houding veranderen, uw voeten goed ondersteunen en een stoel die past bij uw lengte.
• Blijft het doof gevoel, komt het steeds terug zonder duidelijke reden, of verliest u kracht? Laat het dan door de huisarts beoordelen.
• Plotseling minder gevoel of kracht aan één kant van het lichaam is een alarmsignaal. Bel dan direct 112.

Inhoudsopgave

• Waarom uw voeten in slaap vallen als u zit
• Zithoudingen die het vaakst klachten geven
• Wat u direct doet als uw voet slaapt
• Zo voorkomt u dat uw voeten in slaap vallen
• Onze ervaring bij klanten thuis
• Een stoel die bij uw lichaam past
• Wanneer u beter naar de huisarts gaat
• Als het niet aan de stoel ligt: diabetes, vitaminen en zenuwen
• Veelgestelde vragen
• Bronnen

Waarom uw voeten in slaap vallen als u zit

In uw benen lopen lange zenuwen van de onderrug naar uw tenen. Die zenuwen geven signalen door tussen uw hersenen en uw voet. Als er een tijd druk op komt, valt dat contact tijdelijk weg. Volgens Santé ontstaat een slapende voet doordat zenuwen bekneld raken en de bloedtoevoer door de druk vermindert. Dat gebeurt vaak na lang in dezelfde houding zitten, met de benen over elkaar of in te strakke schoenen.

Het bekende prikkelende gevoel, alsof er mieren door uw voet lopen, komt meestal pas als de druk weg is. De zenuw komt dan weer op gang en stuurt even een stroom signalen tegelijk. Dat voelt vervelend, maar het is een teken dat het herstel begint.

Bij gekruiste benen is het mechanisme goed te begrijpen. Quest legt uit dat bij benen over elkaar bloedvaten en zenuwen in het bovenste been worden afgeklemd. Daardoor gaat dat been of die voet soms tintelen of in slaap vallen. In een stoel gebeurt hetzelfde als de rand van de zitting tegen de achterkant van uw bovenbenen of in uw knieholte drukt. Ook voeten die net niet bij de grond komen, of een voetensteun waar uw kuiten op een harde rand rusten, geven zulke drukpunten.

Ouderen hebben hier vaak meer last van. Wie minder beweegt, blijft langer in dezelfde houding zitten. Een slappere zitting of een stoel die te hoog of te diep is, maakt dat nog erger. Dat is geen ziekte, maar het is wel een reden om naar de stoel en de zithouding te kijken.

Zithoudingen die het vaakst klachten geven

Herkent u een van deze houdingen bij uzelf of bij uw vader of moeder? Dan is de kans groot dat daar de oorzaak zit.

• Benen over elkaar. Het bovenste been drukt op de zenuw aan de buitenkant van de knie van het onderste been. Dit is de bekendste oorzaak van een slapende voet.
• Eén voet onder het lichaam gevouwen. Lekker opgerold in een fauteuil zitten voelt knus, maar uw eigen gewicht drukt dan direct op voet en enkel.
• Bungelende voeten. Is de zitting te hoog, dan rust het gewicht van uw benen op de voorrand van de zitting. Die rand drukt in de achterkant van uw bovenbenen.
• Te diepe zitting. Komt uw rug niet tegen de rugleuning zonder dat de zitting in uw knieholte drukt? Dan is de zitting te diep voor uw beenlengte. Veel mensen schuiven dan naar voren en zakken onderuit.
• Kuiten op een harde rand. Een losse poef of hocker met een harde rand, of een beensteun die te kort is, drukt precies op de kuit.
• Urenlang stilzitten. Ook in een goede stoel valt een voet in slaap als u lang niet beweegt. Afwisseling is net zo belangrijk als de stoel zelf.
• Strakke kousen of schoenen. Een te strak elastiek of een knellende schoen kan zelf al druk geven.

Wat u direct doet als uw voet slaapt

Een slapende voet is meestal onschuldig, maar het moment van opstaan is riskant. U voelt niet goed waar uw voet staat, en uw enkel kan zomaar omslaan. Volg daarom deze stappen.

1. Blijf eerst zitten. Haal de druk weg: zet uw benen naast elkaar en uw voeten plat op de grond of op de voetensteun.
2. Beweeg rustig. Draai rondjes met uw enkel en beweeg uw tenen op en neer. Santé raadt aan uw voet rustig in een cirkel te bewegen en niet meteen weg te lopen.
3. Wacht op het gevoel. Het prikkelen wordt meestal eerst erger en zakt dan weg. Gezondnu adviseert te wachten met lopen tot gevoel en controle grotendeels terug zijn, om struikelen of verzwikken te voorkomen.
4. Sta langzaam op. Schuif naar voren, zet beide voeten goed neer en duw uzelf op met de armleuningen. Blijf even staan voordat u een stap zet.
5. Loop een klein stukje. Een paar passen door de kamer helpen de doorbloeding weer op gang.

Voor wie moeite heeft met opstaan, of voor een ouder met een wankel evenwicht, staan er meer praktische adviezen in onze tips voor veilig opstaan uit een stoel.

Zo voorkomt u dat uw voeten in slaap vallen

Voorkomen is vooral een kwestie van afwisseling en een stoel die bij u past. Gezondnu noemt van houding veranderen en rustig bewegen als het belangrijkste advies, omdat lang in dezelfde houding zitten een zenuw tijdelijk kan afknellen.

Beweeg tussendoor

Zet bijvoorbeeld bij elk tv-programma of na elk hoofdstuk van uw boek een korte pauze in. Sta even op, loop naar de keuken of de gang en kom weer terug. Zittend kunt u ook veel doen: tenen optrekken en strekken, uw hakken afwisselend optillen, of uw knie een paar keer strekken. Op de lange termijn helpt meer bewegen ook de bloedvaten. Thuisarts raadt aan minimaal 2,5 uur per week actief te bewegen, omdat dat de kans op ziektes van het hart en de bloedvaten verkleint. Dat mag verdeeld over de week, bijvoorbeeld als dagelijkse wandeling.

Controleer uw stoel

Met een paar eenvoudige controles ziet u snel of uw stoel drukpunten geeft. Ga gewoon zitten zoals u altijd zit en loop deze punten na.

Komt u bij meerdere punten uit op de rechterkolom? Dan past de stoel waarschijnlijk niet goed bij uw lichaamslengte. In ons overzicht van ergonomische stoelen voor comfort en steun ziet u waar u op let bij het kiezen.

Ondersteun uw benen goed

Een voetensteun die over de hele lengte ondersteunt, verdeelt het gewicht van uw benen. Een smal krukje doet dat niet. Bij een verstelbare voetensteun kiest u zelf de hoek, en dat maakt verschil voor wie gevoelige kuiten of zware benen heeft. Meer daarover leest u in ons artikel over hoe een verstelbare voetensteun uw zitcomfort verbetert. Ook de benen af en toe omhoog leggen kan helpen. Volgens de Vaatzorgkliniek verbetert u de doorbloeding onder meer door regelmatig te bewegen, langdurig zitten te vermijden en uw voeten omhoog te leggen. Wilt u daar meer over weten, lees dan ook ons stuk over doorbloeding van de benen bij lang zitten.

Dutten in de stoel

Veel mensen vallen 's middags of 's avonds even in slaap in hun stoel. Tijdens die slaap beweegt u nauwelijks, en dan kan een voet ongemerkt lang onder druk liggen. Zorg dat uw benen naast elkaar liggen, dat uw voeten ondersteund zijn en dat uw hoofd en nek steun hebben, zodat u niet scheef wegzakt. Of een hele nacht in de stoel slapen verstandig is, bespreken we in ons artikel slapen in een relaxstoel.

Onze ervaring bij klanten thuis

We horen het vaak als we bij mensen thuis een stoel komen afleveren en monteren: “mijn voeten slapen altijd in mijn oude fauteuil”. Als we dan kijken, zien we bijna altijd hetzelfde. De stoel is te hoog of te diep voor de persoon die erin zit, of de voeten rusten op een losse poef met een harde rand. Soms zit iemand al jaren een beetje onderuitgezakt, simpelweg omdat de stoel nooit goed gepast heeft.

Daarom vinden we persoonlijk advies vóór de aankoop zo belangrijk. Een stoel die perfect is voor iemand van 1,85 meter, past niet vanzelf bij iemand van 1,60 meter. We vragen dus naar lengte, naar hoe u zit en naar wat u nu als vervelend ervaart. Ook na de aankoop helpen we graag mee als iets nog niet goed aanvoelt.

Tegelijk zijn we eerlijk: een stoel lost niet alles op. Slapen uw voeten ook als u ligt, staat of loopt, of blijft het doof gevoel na het opstaan hangen, dan zit de oorzaak waarschijnlijk niet in de stoel. Dan is de huisarts de juiste persoon om naar te kijken, niet een meubelzaak. Voor kinderen van een ouder met deze klachten: kijk samen eerst naar de zithouding en de stoel, en ga bij twijfel samen naar de huisarts.

— Gijsbert

Een stoel die bij uw lichaam past

Bij Finlandic vindt u relaxstoelen met goede ondersteuning voor benen, rug en nek. Omdat we uitsluitend online verkopen, blijft de prijs laag. Gratis levering en montage aan huis in Nederland en België zijn standaard inbegrepen, en we helpen u persoonlijk met het kiezen van de juiste maat. Zoekt u extra steun voor hoofd en nek tijdens het dutten, kijk dan bij onze nekkussens voor relaxstoelen of de accessoires.

Wanneer u beter naar de huisarts gaat

Een voet die na een paar minuten weer normaal aanvoelt, is meestal geen reden tot zorgen. Laat het wel beoordelen als de tintelingen blijven, steeds terugkomen zonder duidelijke aanleiding, of samengaan met krachtsverlies of veranderingen in het lopen. Hieronder staat per situatie wat u het beste doet.

Bel direct 112

Plotseling minder gevoel of kracht in een arm en been aan één kant van het lichaam is een alarmsignaal. Een arts in Quest noemt dit een mogelijk teken van een beroerte, en dan schakelt u 112 in. Let ook op een scheve mond of moeite met praten. Wacht in die situatie niet af om te zien of het vanzelf overgaat.

Bel meteen de huisarts of de huisartsenpost

Thuisarts adviseert direct te bellen bij zeer hevige pijn in het been, bij een voet of been dat plots bleek of koud wordt, of als het been plots veel minder gevoel of kracht heeft. Dat kunnen tekenen zijn dat de bloedtoevoer naar het been ernstig verstoord is.

Maak binnen een of twee dagen een afspraak

Volgens dezelfde pagina van Thuisarts maakt u binnen 1 of 2 dagen een afspraak bij nachtelijke pijn in been of voet, een wondje dat niet geneest, of pijn bij het lopen die duidelijk sneller optreedt dan eerst.

Maak een gewone afspraak

Komen de tintelingen vaak terug, geven ze veel hinder of gaan ze samen met een doof gevoel? Etos raadt dan contact met de huisarts aan, en ook wanneer iemand met diabetes wondjes aan de voeten heeft. Bij het onderzoek kijkt de huisarts naar kracht, reflexen en gevoel, en kan bloedonderzoek volgen. Het helpt als u van tevoren opschrijft wanneer de klachten optreden: alleen in de stoel, ook 's nachts, of ook tijdens het lopen.

Als het niet aan de stoel ligt: diabetes, vitaminen en zenuwen

Zijn uw voeten ook doof of tintelig als u niet zit, en in beide voeten tegelijk? Dan kan er iets anders spelen dan druk. Dit zijn de oorzaken die de huisarts dan vaak nagaat.

Diabetes. Diabetesvereniging Nederland beschrijft dat zenuwschade bij diabetes vaak in de tenen en voeten begint. Dat kan tintelingen, een branderig gevoel, pijn, gevoelsverlies en balansproblemen geven. Minder gevoel betekent ook dat u wondjes, blaren of een steentje in de schoen minder snel opmerkt. Heeft u of uw ouder diabetes, controleer de voeten dan dagelijks en bespreek nieuwe klachten met de huisarts of de diabetesverpleegkundige.

Polyneuropathie. Bij polyneuropathie zijn meerdere zenuwen beschadigd. Volgens Thuisarts begint het vaak met een tintelend, prikkelend of doof gevoel in beide voeten en onderbenen, soms met minder spierkracht of evenwichtsproblemen. Mogelijke oorzaken zijn onder meer diabetes, veel alcohol, chemotherapie of een tekort of teveel aan bepaalde vitamines. Bij ongeveer 1 op de 3 mensen wordt geen duidelijke oorzaak gevonden.

Te weinig vitamine B12. Een tekort aan vitamine B12 kan tintelingen geven in handen en voeten, of een gevoel alsof u op watten loopt. Volgens Thuisarts komt het tekort meestal door een maag- of darmziekte. Ook bepaalde medicijnen spelen mee, zoals maagzuurremmers of metformine. Die medicijnen worden veel gebruikt door ouderen. Stop er nooit zelf mee, maar vraag uw huisarts of een bloedtest zinvol is.

Bloedvaten en rug. Een vernauwde beenslagader kan klachten geven bij het lopen of in rust. Ook een zenuw die in de onderrug in de knel zit, kan tintelingen langs het been geven, vaak aan één kant. Of de klacht uit de rug of uit de bloedvaten komt, kan de huisarts met een lichamelijk onderzoek beoordelen.

Veelgestelde vragen

Is een slapende voet gevaarlijk?

Meestal niet. Een voet die na zitten even slaapt en binnen enkele minuten weer normaal aanvoelt, is een onschuldige reactie op druk. Het grootste risico is vallen als u te snel opstaat. Wacht daarom met lopen tot het gevoel terug is.

Hoe krijg ik tintelende voeten snel weg?

Haal de druk weg door uw benen naast elkaar te zetten. Beweeg uw enkel in rondjes en uw tenen op en neer, en blijf zitten tot het prikkelen wegzakt. Sta dan langzaam op met steun van de armleuningen en loop een paar passen.

Kunnen tintelende voeten een teken van diabetes zijn?

Ja, dat kan. Zenuwschade door diabetes begint vaak in de tenen en voeten, met tintelingen, een branderig gevoel of minder gevoel. Merkt u dit in beide voeten, ook als u niet zit, bespreek het dan met uw huisarts.

Helpt een andere stoel tegen slapende voeten?

Als de klachten alleen in de stoel optreden, vaak wel. Een stoel met de juiste zithoogte en zitdiepte en een voetensteun die de hele kuit ondersteunt, haalt de drukpunten weg. Toch blijft afwisseling nodig: ook in de beste stoel helpt het om regelmatig op te staan en even te bewegen.

Bronnen

• Santé: Wat gebeurt er als je voet slaapt?
• Gezondnu: Slapende voet
• Quest: Waarom kruisen mensen hun benen?
• Quest: Waarom heb je soms tintelende voeten en benen?
• Thuisarts: Ik wil gezond bewegen
• Thuisarts: Ik heb etalagebenen
• Thuisarts: Onderzoek naar polyneuropathie
• Thuisarts: Ik heb misschien te weinig vitamine B12
• Diabetesvereniging Nederland: Neuropathie bij diabetes
• Etos: Tintelingen in handen en voeten
• Vaatzorgkliniek: Slechte doorbloeding in de benen

Aanbevelingen

• Doorbloeding van de benen bij lang zitten: oorzaken en tips
• Knellende knieholtes bij zitten: oorzaken en wat je eraan doet
• Zo verbetert een verstelbare voetensteun uw zitcomfort