Opstaan met lage bloeddruk: oorzaken en wat u kunt doen
Duizelig worden bij opstaan komt meestal door een korte bloeddrukdaling, orthostatische hypotensie genoemd. Ga op zo’n moment meteen zitten of liggen, bij voorkeur met de benen omhoog. Raadpleeg uw huisarts wanneer dit vaak gebeurt, wanneer u bijna flauwvalt of wanneer er andere klachten bijkomen zoals pijn op de borst.
Kort samengevat:
- De huisarts meet uw bloeddruk liggend en staand; een daling van minstens 20 mmHg bovendruk of 10 mmHg onderdruk binnen drie minuten bevestigt de diagnose.
- Plasmiddelen, bloeddrukverlagers en bepaalde psychofarmaca kunnen klachten uitlokken; stop of wijzig uw medicatie nooit zelf, maar bespreek vermoedens met uw huisarts.
- Drink dagelijks ongeveer 1,5 tot 2 liter en voeg alleen extra zout aan uw eten toe als dat voor u veilig is.
- Zoek direct medische hulp bij herhaald flauwvallen, pijn op de borst, hartkloppingen, kortademigheid, plotselinge uitvalverschijnselen of een val met hoofdletsel.
- Warmte, grote maaltijden, alcohol en langdurig stilzitten kunnen de klachten versterken; sta daarom rustig op en verspreid kleinere maaltijden over de dag.
Inhoudsopgave
- Wat gebeurt er in uw lichaam als u opstaat
- Veelvoorkomende oorzaken en uitlokkende momenten
- Wat te doen bij duizeligheid of bijna flauwvallen na opstaan
- Wanneer naar de huisarts of spoedeisende hulp
- Hoe u klachten bij opstaan kunt voorkomen
- Praktisch advies over zitpositie en hulpmiddelen bij opstaan
- Hoe we aankijken tegen duizeligheid bij opstaan
- Extra comfort en ondersteuning bij opstaan met Finlandic
- Veelgestelde vragen
- Bronnen
Wat gebeurt er in uw lichaam als u opstaat
Zodra u opstaat, zakt bloed door de zwaartekracht tijdelijk naar uw benen. Normaal gesproken trekken bloedvaten zich dan snel samen en gaat het hart iets sneller kloppen, zodat de bloeddruk op peil blijft. Werkt dit mechanisme te traag of onvoldoende, dan ontstaat een kortdurend tekort aan bloed naar de hersenen en voelt u zich duizelig.
Artsen noemen een daling binnen de eerste vijftien seconden na opstaan initiële orthostatische hypotensie. Zakt de bloeddruk pas na enkele minuten, dan spreken we van klassieke orthostatische hypotensie. Volgens de NHG-richtlijn Duizeligheid gaat het om een daling van de bovendruk van minstens 20 mmHg of van de onderdruk van minstens 10 mmHg binnen drie minuten na het opstaan.
Ouderen lopen een groter risico, net als mensen met diabetes, de ziekte van Parkinson of een zenuwstelsel dat minder goed reageert op houdingsveranderingen. Ook wie langdurig heeft platgelegen, bijvoorbeeld na een ziekenhuisopname, merkt dit sneller op.
Veelvoorkomende oorzaken en uitlokkende momenten
Verschillende, vaak goed te behandelen factoren liggen aan de basis van duizeligheid bij opstaan:
- Medicatie: plasmiddelen, bloeddrukverlagers en bepaalde psychofarmaca verlagen de bloeddruk vaak als bijwerking, volgens Thuisarts. Stop of wijzig medicatie nooit op eigen initiatief, maar bespreek twijfels met uw huisarts.
- Uitdroging: te weinig drinken, overgeven, diarree of overmatig alcoholgebruik verminderen het bloedvolume en daarmee de bloeddruk.
- Grote maaltijden: na het eten stroomt extra bloed naar de darmen, wat de bloeddruk elders tijdelijk kan verlagen.
- Warmte: een warm bad, hete douche of warme dag verwijdt de bloedvaten en versterkt het effect.
- Langdurig liggen of zitten: bedrust of lang stilzitten verzwakt de reflexen die de bloeddruk normaal snel bijsturen.
Herkent u uw situatie in een van deze punten, dan is dat vaak al een goede aanwijzing voor uw huisarts.
Wat te doen bij duizeligheid of bijna flauwvallen na opstaan
Merkt u dat het zwart wordt voor uw ogen of voelt u zich wankel, volg dan deze stappen:
- Ga onmiddellijk zitten of, indien mogelijk, liggen.
- Til uw benen omhoog zodat bloed makkelijker terugstroomt naar het bovenlichaam.
- Kunt u niet gaan zitten, span dan uw buik en beenspieren stevig aan: dit pompt tijdelijk bloed terug naar het hart, zoals Amsterdam UMC aangeeft.
- Wacht enkele rustige minuten voordat u opnieuw opstaat.
- Sta daarna langzaam op, bij voorkeur eerst even op de rand van de stoel of het bed zitten.
Pro-tip: Moet u 's nachts naar het toilet, zet dan een urinaal of postoel naast het bed klaar en vermijd een trap in het donker, wanneer het risico op vallen het grootst is.
Deze eenvoudige technieken voorkomen in veel gevallen een val, ook al verhelpen ze de onderliggende oorzaak niet.
Wanneer naar de huisarts of spoedeisende hulp
Bel direct een arts of de spoedeisende hulp bij:
- Herhaald flauwvallen binnen korte tijd.
- Pijn op de borst, hartkloppingen of kortademigheid tijdens de duizeligheid.
- Uitvalsverschijnselen zoals een scheve mond, krachtverlies in een arm of been, of moeite met spreken.
- Een val met verwonding of hoofdletsel.
Bij minder acute, terugkerende klachten meet de huisarts uw bloeddruk liggend en vervolgens staand, elke minuut tot drie minuten na het opstaan. Een daling van 20 mmHg systolisch of 10 mmHg diastolisch binnen die periode bevestigt orthostatische hypotensie, aldus de NHG-richtlijn. Afhankelijk van de bevindingen volgt soms aanvullend onderzoek zoals een 24-uurs bloeddrukmeting, een hartfilmpje of een kritische blik op uw medicatielijst.
Hoe u klachten bij opstaan kunt voorkomen
Een aantal gewoonten verlaagt merkbaar de kans op duizeligheid:
- Drink voldoende, ongeveer 1,5 tot 2 liter per dag, zoals patiëntenfolders van het MST adviseren, en voeg waar dat veilig is wat extra zout toe aan uw eten.
- Eet kleinere maaltijden, verspreid over de dag, om een bloeddrukdaling na het eten te beperken.
- Sta in fasen op: ga eerst rechtop zitten, wacht even, en kom dan pas overeind.
- Verhoog het hoofdeinde van uw bed iets, wat de nachtelijke bloeddrukregeling kan ondersteunen.
- Overweeg compressiekousen, die het terugstromen van bloed uit de benen verbeteren.
- Vermijd lang warm douchen of baden en wees voorzichtig met alcohol.
- Train uw beenspieren met lichte oefeningen, wat de pompwerking van de kuitspieren versterkt.
Een daling van minstens 20 mmHg systolisch of 10 mmHg diastolisch binnen drie minuten na opstaan geldt als de medische definitie van orthostatische hypotensie, volgens de NHG-richtlijn Duizeligheid. Dat getal is ook de maatstaf die uw huisarts gebruikt om te beoordelen of verder onderzoek nodig is.
Praktisch advies over zitpositie en hulpmiddelen bij opstaan
Naast medische zelfzorg maakt de juiste stoel een merkbaar verschil. Een stoel met de juiste zithoogte en stevige armleuningen vraagt minder kracht van uw benen en romp bij het opstaan, wat het risico op een onhandige of wankele beweging verkleint.
Een paar praktische punten die wij vaak terugzien bij klanten die op zoek zijn naar meer houvast:
- Kies een zithoogte waarbij uw voeten plat op de grond staan en uw knieën ongeveer een rechte hoek maken.
- Gebruik stevige armleuningen om uzelf met uw armen omhoog te duwen in plaats van alleen op beenkracht te vertrouwen.
- Een verstelbare stoel met sta-op functie helpt bij het geleidelijk overeind komen, zodat uw bloeddruk de tijd krijgt zich aan te passen.
- Een ondersteunend nekkussen verbetert de zithouding, wat bijdraagt aan comfort tijdens het rechtop zitten vóór het opstaan.
Meer uitleg over veilig opstaan en geschikte hulpmiddelen vindt u in ons artikel over ondersteuning bij opstaan en in onze tips voor veilig opstaan uit een stoel.
Hoe we aankijken tegen duizeligheid bij opstaan
De meeste klachten bij opstaan zijn goed te verklaren en vaak ook goed te verhelpen, maar dat betekent niet dat u ze moet negeren. Juist omdat de oorzaken zo verschillend zijn, van medicatie tot uitdroging tot een trage bloeddrukregeling, loont het om klachten serieus te volgen in plaats van ze toe te schrijven aan “gewoon ouder worden”. Probeer de zelfzorgmaatregelen uit dit artikel, houd bij wanneer de duizeligheid optreedt en zoek medische hulp als de klachten aanhouden of verergeren.
— Gijsbert
Extra comfort en ondersteuning bij opstaan met Finlandic
Zelfzorg en medisch advies blijven de basis bij duizeligheid door lage bloeddruk, maar de juiste zithouding kan het dagelijks opstaan wel merkbaar prettiger maken. Wij bieden stoelen met instelbare zithoogte en stevige steunpunten, zodat u geleidelijk en met minder inspanning overeind komt. Daarbij kan levering en montage aan huis inbegrepen zijn, en er is advies mogelijk over welke stoel bij uw situatie past.
Onze nekkussens bieden extra ondersteuning voor een rechte zithouding, wat weer bijdraagt aan comfortabel rechtop zitten voordat u opstaat. Bekijk onze collectie relaxstoelen of onze nekkussens en vraag vrijblijvend advies aan over de stoel die bij u past.
Dit artikel bevat algemene informatie en vervangt niet het advies van een gekwalificeerde arts. Raadpleeg een gekwalificeerde zorgverlener over uw eigen situatie voordat u op basis van deze inhoud handelt.
Veelgestelde vragen
Wat is de oorzaak van lage bloeddruk 's ochtends?
's Ochtends is uw lichaam vaak nog niet volledig wakker in zijn bloeddrukregeling, en een nacht zonder vocht versterkt dit effect. Medicatie die 's avonds is ingenomen, kan 's ochtends nog doorwerken en de bloeddruk extra verlagen.
Hoe krijg je lage bloeddruk snel omhoog?
Ga zitten of liggen met de benen omhoog, span uw buik en beenspieren aan als u nog staat, en wacht enkele minuten voordat u weer opstaat. Op langere termijn helpen voldoende vocht, iets meer zout waar dat veilig is, en langzaam opstaan, zoals patiëntenfolders van het MST beschrijven.
Is het gevaarlijk als je bloeddruk laag is?
Een kortdurende daling bij opstaan is op zichzelf meestal niet gevaarlijk, maar het valrisico dat erbij hoort wel, vooral bij ouderen. Bij herhaald flauwvallen, pijn op de borst of uitvalsverschijnselen is direct medisch advies nodig.
Waar kan een lage bloeddruk op duiden?
Lage bloeddruk bij opstaan kan wijzen op uitdroging, een bijwerking van medicatie of een zenuwstelsel dat houdingsveranderingen minder goed opvangt. Bij herhaalde klachten meet de huisarts uw bloeddruk liggend en staand volgens het meetprotocol uit de NHG-richtlijn om de oorzaak te achterhalen.
Wanneer moet ik met duizeligheid bij opstaan naar de huisarts?
Maak een afspraak wanneer de duizeligheid vaak terugkomt, wanneer u bijna valt, of wanneer u twijfelt of medicatie de oorzaak is. Zoek direct hulp bij flauwvallen met letsel, pijn op de borst of plotselinge uitvalsverschijnselen.
Bronnen
- NHG-richtlijn Duizeligheid
- Thuisarts
- Amsterdam UMC — Orthostatische hypotensie (patiëntenfolder)
- MST patiëntenfolder — Bloeddrukdaling bij het opstaan
