Doorbloeding van de benen bij lang zitten: oorzaken en tips

Vor 8 Stunden

Verfasst von Finlandic

Vor 8 Stunden

Verfasst von Finlandic

Wie lang stilzit, merkt het vaak het eerst in de benen. Ze voelen zwaar of koud aan, de enkels worden dikker of de kuiten gaan tintelen. Dat komt meestal doordat het bloed minder makkelijk van de benen terug naar het hart stroomt zolang de kuitspieren niets doen. Vaak helpen een paar eenvoudige gewoontes al veel: regelmatig opstaan, met de voeten wippen, de benen niet over elkaar slaan en een stoel die de knieholtes niet afknelt. Soms zit er een aandoening achter die aandacht van de huisarts nodig heeft, en een enkele keer is het spoed. In dit artikel leest u hoe u het verschil herkent en wat u zelf kunt doen, voor uzelf of voor uw vader of moeder.

Finlandic

finlandic.com

Geef uw benen ruimte tijdens het zitten

Finlandic verkoopt relax- en sta-opstoelen en nekkussens voor relaxstoelen, voor comfortabel zitten en makkelijker van houding wisselen.

Bekijk de stoelen

Kort samengevat

Bij lang zitten werkt de kuitspierpomp nauwelijks. Bloed en vocht zakken dan naar de onderbenen, met zware benen en dikke enkels als gevolg.
Om het half uur even opstaan en in de stoel met de voeten wippen houdt de bloedsomloop op gang.
Etalagebenen (vernauwde slagaders) en een trombosebeen (bloedprop in een ader) zijn iets anders dan gewone zware benen en vragen elk een eigen aanpak.
Een been dat plotseling koud, bleek en erg pijnlijk wordt, is een reden om direct de huisarts of de huisartsenpost te bellen.
Een goede stoel drukt niet in de knieholtes, ondersteunt de benen over de hele lengte en maakt van houding wisselen en opstaan makkelijk.

Inhoudsopgave

Wat er in uw benen gebeurt als u lang zit
Aders of slagaders: klachten die op elkaar lijken
Wanneer u direct belt
Zo houdt u de bloedsomloop op gang tijdens het zitten
De stoel zelf: waar u op let
Hoe wij ernaar kijken
Een stoel die uw benen ruimte geeft
Voor kinderen en mantelzorgers
Veelgestelde vragen
Bronnen

Wat er in uw benen gebeurt als u lang zit

Het hart pompt zuurstofrijk bloed via de slagaders naar de benen. De terugweg via de aders is lastiger: het bloed moet tegen de zwaartekracht in omhoog. Daarvoor heeft het lichaam twee hulpmiddelen. Kleine klepjes in de aders voorkomen dat bloed terugzakt, en de kuitspieren knijpen bij elke beweging de aders samen, waardoor het bloed omhoog wordt geduwd. Dat noemen we de kuitspierpomp.

Zit u lang stil, dan staat die pomp vrijwel uit. Bloed en vocht blijven dan langer in de onderbenen hangen. Het gevolg merkt u aan het einde van de middag: zware of vermoeide benen, schoenen die strakker zitten en soms een afdruk van de sok rond de enkel. De Duitse overheidswebsite over gezondheid noemt langdurig zitten en staan als factor die aderklachten zoals spataderen verergert, en adviseert daarom vaak van houding te wisselen en de kuitspieren actief te houden.

Op latere leeftijd spelen een paar dingen mee die de klachten versterken. Veel ouderen bewegen minder, de klepjes in de aders kunnen minder goed sluiten en de slagaders worden stijver door aderverkalking. Ook de houding in de stoel telt mee. Een zitting die te hoog is of te diep, waardoor de voorrand in de knieholtes drukt, knijpt de bloedvaten aan de achterkant van de knie af. Daarover leest u meer in ons artikel over knellende knieholtes bij zitten.

Wat er in uw benen gebeurt als u lang zit — overview diagram

Aders of slagaders: klachten die op elkaar lijken

“Slechte doorbloeding” is een verzamelnaam. Voor wat u moet doen maakt het veel uit of het probleem in de aders zit (de terugweg naar het hart) of in de slagaders (de aanvoer naar de benen). In de tabel ziet u de drie situaties die het vaakst door elkaar worden gehaald.

	Zware benen en dikke enkels (aders)	Etalagebenen (slagaders)	Trombosebeen (bloedprop in een ader)
Wat u merkt	Zwaar, moe gevoel, dikke enkels, erger aan het einde van de dag	Pijn, kramp of zwaar gevoel in kuit of bovenbeen tijdens het lopen	Dik, warm, pijnlijk onderbeen dat roder of donkerder kleurt
Wanneer	Na lang zitten of staan	Bij inspanning, verdwijnt bij stilstaan	Ook in rust, vaak aan één kant
Wat helpt	Bewegen, benen hoog leggen, soms steunkousen	Looptraining onder begeleiding, stoppen met roken	Geen zelfzorg: direct medische hulp
Wie belt u	Huisarts als het niet beter wordt	Huisarts voor onderzoek	Huisarts of huisartsenpost, dezelfde dag

Zware benen en dikke enkels

Dit is de meest voorkomende klacht bij lang zitten. Thuisarts, de website van het Nederlands Huisartsen Genootschap, geeft bij dikke enkels door slechte aderen als advies onder meer de benen hoog te leggen en niet te lang stil te staan. Wordt de zwelling niet minder, is het één been, of komt er kortademigheid bij, laat dan de huisarts meekijken. Dikke enkels kunnen ook met het hart, de nieren of medicijnen te maken hebben.

Etalagebenen

Bij etalagebenen zijn de slagaders in de benen vernauwd, meestal door aderverkalking (arteriosclerose). De spieren krijgen bij inspanning te weinig zuurstof. Volgens Thuisarts krijgt u pijn, kramp of een zwaar gevoel als u een stukje loopt, en verdwijnen de klachten binnen 10 minuten als u stilstaat. Daar komt de naam vandaan: mensen blijven staan alsof ze naar een etalage kijken.

Veel ouderen nemen dit voor lief als iets dat bij de leeftijd hoort. Dat is jammer, want er is veel aan te doen. Looptraining, waarbij u loopt tot de pijn opkomt, even rust en dan weer verder gaat, vergroot de afstand die u kunt lopen. Thuisarts noemt ook stoppen met roken als belangrijke stap. Voor wie in een stoel rust, geldt hier iets bijzonders: rusten is prima, maar bewegen blijft de behandeling. Hebt u etalagebenen, vraag dan uw huisarts of fysiotherapeut ook hoe hoog en hoe lang u de benen in rust het best kunt leggen.

Etalagebenen — overview diagram

Trombosebeen

Een trombosebeen is een bloedprop in een diepe ader. Thuisarts beschrijft het als een dik, warm, pijnlijk en roder of donkerder onderbeen, en het advies is om bij die klachten de huisarts of de huisartsenpost te bellen. Lang stilzitten, bijvoorbeeld na een operatie of tijdens ziekte, verhoogt het risico. De Duitse gezondheidsdienst adviseert mensen die na een operatie of blessure lang liggen om zo snel mogelijk weer op te staan en te bewegen.

Wanneer u direct belt

De meeste doorbloedingsklachten bij zitten ontwikkelen zich langzaam. Sommige signalen vragen echter om snelle actie. Bel met spoed de huisarts of, buiten kantoortijden, de huisartsenpost als u of uw ouder een van deze dingen merkt:

het been wordt plotseling erg pijnlijk, koud en bleek;
het gevoel in het been neemt opeens af, of de tenen en enkel zijn moeilijk te bewegen;
het onderbeen is dik, warm, rood of donker verkleurd en pijnlijk, ook in rust;
er komt kortademigheid of pijn op de borst bij een dik been.

Volgens Thuisarts kan bij een been dat opeens koud en heel pijnlijk is een slagader in het been dicht zitten, en dan moet u direct hulp zoeken. Ook de NHG-Standaard Perifeer arterieel vaatlijden noemt rustpijn, een snel toenemend doof gevoel, spierzwakte en bleekheid als tekenen van een acuut tekort aan bloed in het been. Wacht in die gevallen niet af of het vanzelf overgaat, en probeer het niet op te lossen met oefeningen of een andere zithouding.

Zo houdt u de bloedsomloop op gang tijdens het zitten

Voor gewone zware benen en dikke enkels kunt u zelf veel doen. De adviezen hieronder zijn eenvoudig en passen in een normale dag, ook als u minder goed ter been bent.

Sta regelmatig op. Probeer ongeveer elk half uur even op te staan en een paar passen te lopen, bijvoorbeeld tijdens de reclame of als u koffie haalt. Zelfs een minuut helpt de kuitspierpomp weer op gang.
Wip met uw voeten. Beweeg in de stoel uw voeten afwisselend op en neer, alsof u een gaspedaal indrukt en loslaat. Doe dit tien tot twintig keer, een paar keer per uur.
Maak cirkels met de enkels. Draai elke voet rustig rond, eerst de ene kant op en dan de andere.
Sla uw benen niet over elkaar. Over elkaar geslagen benen drukken de aders in de knieholte en het bovenbeen af. De Duitse gezondheidsdienst noemt dit expliciet bij de adviezen tegen aderklachten.
Leg uw benen regelmatig hoog. Met de onderbenen op een beensteun kan vocht makkelijker terugstromen. Zorg dat de hele onderbenen ondersteund zijn, niet alleen de hielen.
Wissel van houding. Zit niet urenlang in precies dezelfde stand. Kleine aanpassingen, iets meer achterover, de beensteun iets hoger of lager, verdelen de druk en houden de bloedvaten vrij.
Drink voldoende en draag geen knellende kleding. Strakke sokboorden en broeksbanden drukken op de bloedvaten.
Steunkousen alleen op advies. Steunkousen helpen bij aderklachten, maar zijn niet voor iedereen geschikt. Bij vernauwde slagaders kunnen ze juist schaden. Laat de huisarts beoordelen of ze bij u passen.

Oefeningen voor wie moeilijk opstaat

Niet iedereen kan elk half uur zomaar opstaan. Dan is het des te belangrijker om in de stoel te blijven bewegen. Span de kuitspieren een paar seconden aan en laat ze weer los. Til afwisselend de knieën een stukje op, alsof u zittend loopt. Strek een been, trek de tenen naar u toe en laat het weer zakken. Hebt u last van kramp in de kuiten tijdens het zitten, dan vindt u in ons artikel over kuitkramp tijdens zitten nog meer handvatten.

De stoel zelf: waar u op let

U kunt nog zo trouw oefenen, als de stoel de bloedvaten afknelt, werkt u tegen de stroom in. Mensen die veel uren per dag zitten, hebben daarom baat bij een stoel die op hun lichaam is afgestemd. Let op deze punten.

Zithoogte

Uw voeten staan plat op de grond en de bovenbenen liggen ongeveer horizontaal. Is de zitting te hoog, dan hangen de voeten en drukt de voorrand in de knieholtes. Is hij te laag, dan komen de knieën hoger dan de heupen en is opstaan zwaar.

Zitdiepte

Tussen de voorrand van de zitting en de knieholte past ongeveer een vuist. Een te diepe zitting duwt in de knieholte, waar belangrijke bloedvaten vlak onder de huid lopen. Dat is ook een bekende oorzaak van tintelingen en een slapend gevoel in de onderbenen.

Beensteun

Een goede beensteun ondersteunt de kuiten over de hele lengte en heeft geen harde rand. Wordt het been alleen bij de hielen of met een smalle rand onder de kuit gedragen, dan ontstaat er juist druk. Ook te hoog optillen terwijl de knieën gestrekt en op slot staan, kan de knieholte belasten. Meer over de verschillen leest u in wat een voetensteun doet voor uw comfort en hoe een verstelbare voetensteun uw zitcomfort verbetert.

Verstelbaarheid

Hoe makkelijker u van houding wisselt, hoe vaker u dat ook echt doet. Bij een elektrische relaxstoel met twee motoren stelt u de rugleuning en de beensteun los van elkaar in. Zo legt u de benen hoger zonder dat u helemaal achterover hoeft te liggen, en past u de stand met een druk op de handbediening een klein beetje aan.

Sta-op functie

Voor wie moeite heeft met opstaan, is elke keer opstaan een drempel. Een sta-op stoel kantelt de zitting rustig naar voren en omhoog, zodat u met minder kracht op de benen komt. Dat lijkt een comfortkwestie, maar het helpt ook de doorbloeding: wie makkelijk opstaat, staat vaker op. Wilt u stap voor stap nagaan of de huidige stoel goed is ingesteld, gebruik dan ons stappenplan voor zitcomfort.

Hoe wij ernaar kijken

We spreken elke week klanten en hun kinderen die vertellen over zware benen, dikke enkels of kramp in de avond. Vaak blijkt dan dat de oude stoel niet meer past: te hoog, te diep of met een beensteun die alleen de hielen draagt. Ons uitgangspunt is daarom eenvoudig. Een relaxstoel is geen vervanging van bewegen, maar hij kan het wel makkelijker maken om te bewegen en goed te rusten.

Daarom kijken we bij advies altijd eerst naar de persoon. Hoe lang bent u, hoeveel uur per dag zit u, en hoe gaat opstaan? Een stoel die de knieholtes vrijlaat, de kuiten over de hele lengte ondersteunt en waarbij rug en benen los van elkaar verstellen, maakt het verschil tussen urenlang stil zitten en kleine, gezonde wisselingen gedurende de dag. Bij twijfel over de klachten zelf verwijzen we altijd naar de huisarts. Wij weten veel van zitten, maar een dik of pijnlijk been hoort eerst bij een arts.

— Gijsbert

Een stoel die uw benen ruimte geeft

Bij Finlandic vindt u relaxstoelen en sta-op stoelen die u in verschillende standen instelt, zodat u de benen ondersteund hoog legt en zonder moeite weer opstaat. We verkopen uitsluitend online, wat de prijs laag houdt. Levering en montage aan huis zijn in Nederland en België gratis, en we leggen bij de levering uit hoe de stoel werkt. Twijfelt u welke stoel past, voor uzelf of voor een ouder? Neem dan contact met ons op voor persoonlijk advies, vóór en na de aankoop. Ook voor een comfortabele hoofdsteun en andere accessoires voor de relaxstoel kunt u bij ons terecht.

Voor kinderen en mantelzorgers

Woont uw vader of moeder zelfstandig en zit hij of zij veel, dan ziet u als kind of mantelzorger vaak dingen die uw ouder zelf niet meer opvallen. Let bij een bezoek op deze signalen:

sokken die diepe afdrukken achterlaten of schoenen die ineens niet meer passen;
koude, bleke of juist rode, glanzende onderbenen;
een wondje aan voet of onderbeen dat maar niet geneest;
minder lopen dan vroeger, of vaak stilstaan onderweg;
de hele dag in dezelfde houding in dezelfde stoel.

Bespreek wat u ziet rustig en zonder te betuttelen, en ga bij twijfel samen naar de huisarts. Een praktische stap is de dag zo in te richten dat bewegen vanzelf gaat: de krant of het kopje thee niet binnen handbereik, maar een paar stappen verderop. Kijk ook samen naar de stoel. Zit uw ouder te hoog of te diep, en drukt de zitting op de stuitjes of de knieholtes? Lang in dezelfde houding zitten geeft niet alleen doorbloedingsklachten, maar ook druk op de huid. In ons artikel over drukplekken voorkomen bij zitten leest u hoe u dat herkent en wat helpt.

Veelgestelde vragen

Wat zijn de oorzaken van een slechte doorbloeding in de benen?

De meest voorkomende oorzaken zijn weinig bewegen, aderen waarvan de klepjes minder goed sluiten en vernauwde slagaders door aderverkalking. Roken, diabetes, een hoge bloeddruk en een hoog cholesterol vergroten het risico op vaatproblemen. Lang zitten in een stoel die de knieholtes afknelt, maakt bestaande klachten erger. Laat de oorzaak door de huisarts vaststellen als de klachten blijven.

Is het goed om de benen hoog te leggen in een relaxstoel?

Bij zware benen en dikke enkels door slechte aderen helpt het hoog leggen van de benen het vocht terug te stromen. Zorg dat de kuiten over de hele lengte zijn ondersteund en dat er geen harde rand in de knieholte drukt. Hebt u etalagebenen of ander vaatlijden, overleg dan eerst met de huisarts, omdat hoog leggen dan niet altijd prettig of verstandig is.

Op welke leeftijd ontstaan etalagebenen?

Etalagebenen komen vooral voor bij mensen boven de 50 jaar en vaker naarmate men ouder wordt. Rokers en mensen met diabetes krijgen het vaak eerder. Het is geen klacht die u als ouderdomskwaal hoeft te accepteren: looptraining en het aanpakken van risicofactoren kunnen de loopafstand duidelijk vergroten.

Hoe vaak moet ik opstaan als ik veel zit?

Een goede vuistregel is om ongeveer elk half uur even op te staan en een paar passen te lopen. Lukt dat niet, beweeg dan tussendoor in de stoel met de voeten en enkels. Een sta-op stoel maakt het voor mensen met minder kracht in de benen makkelijker om dat vaker te doen.

Wanneer moet ik met zware benen naar de huisarts?

Ga naar de huisarts als de zwelling niet minder wordt, als het om één been gaat, als u pijn krijgt bij het lopen of als er wondjes ontstaan die slecht genezen. Bel direct de huisarts of de huisartsenpost bij een been dat plotseling koud, bleek en erg pijnlijk is, of dat dik, warm en rood wordt.